{"id":28,"date":"2019-04-13T17:03:10","date_gmt":"2019-04-13T15:03:10","guid":{"rendered":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/?page_id=28"},"modified":"2019-04-13T17:03:10","modified_gmt":"2019-04-13T15:03:10","slug":"lata-1942-2014","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/lata-1942-2014\/","title":{"rendered":"Lata 1942 – 2014"},"content":{"rendered":"\n

\n\nSzafa organ\u00f3w jest jednocz\u0119\u015bciowa, dwukondygnacyjna, o wyra\u017anych podzia\u0142ach. Ma nast\u0119puj\u0105ce wymiary: g\u0142. 370 cm, szer. 1200 cm, wys. 790 cm. Zajmuje ca\u0142\u0105 szeroko\u015b\u0107 i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ch\u00f3ru muzycznego. Za\u0142o\u017cenie konstrukcyjne by\u0142o zapewne takie, \u017ce na ch\u00f3rze musi by\u0107 miejsce dla zespo\u0142\u00f3w muzycznych, dlatego na kondygnacji umieszczone zosta\u0142y sekcje Manua\u0142\u00f3w, a pod poziomem pod\u0142ogi Peda\u0142 symetrycznie po obu stronach, w efekcie czego powsta\u0142a spora wn\u0119ka. Trzonem wszystkich element\u00f3w szaf i wiatrownic s\u0105 stalowe dwuteowniki, do kt\u00f3rych mocowane s\u0105 po\u015brednie belki utrzymuj\u0105ce podzespo\u0142y, zatem szafa nie ma konstrukcji samono\u015bnej. O ile widok z dalszej perspektywy sprawia wra\u017cenie sp\u00f3jno\u015bci szafy, to dok\u0142adne ogl\u0119dziny ujawniaj\u0105 do\u015b\u0107 swobodne rozmieszczenie segment\u00f3w wzgl\u0119dem siebie. Na dodatek \u015bciany szaf s\u0105 p\u0142askie i konstrukcyjnie nie tworz\u0105 ca\u0142o\u015bci, nie otaczaj\u0105 organ\u00f3w i nie tworz\u0105 pud\u0142a rezonansowego, a spos\u00f3b ich wykonania jest bardzo prymitywny i wyj\u0105tkowo niedba\u0142y. Dost\u0119p do wn\u0119trza organ\u00f3w zapewniaj\u0105 drzwi w bocznych \u015bcianach, a na wy\u017cszy poziom prowadz\u0105 drabiny. Niezwykle interesuj\u0105cymi elementami s\u0105 kasetony wype\u0142niaj\u0105ce sufit wn\u0119ki \u2013 w ka\u017cdym znajduje si\u0119 gwintowane gniazdo na \u017car\u00f3wk\u0119. To oryginalne rozwi\u0105zanie by\u0142o w instrumencie od nowo\u015bci, a s\u0142u\u017cy\u0142o zapewne muzykom znajduj\u0105cym si\u0119 na ch\u00f3rze. Cho\u0107 ju\u017c dawno \u017car\u00f3wki zosta\u0142y zdemontowane, to zachowa\u0142a si\u0119 instalacja wewn\u0105trz sufi tu z\u0142o\u017cona z rozci\u0105gni\u0119tych przewod\u00f3w owini\u0119tych na porcelanowych izolatorach. Do usuni\u0119cia tego o\u015bwietlenia przyczyni\u0142o si\u0119 pewnie spore zu\u017cycie pr\u0105du oraz nadmierna temperatura wydzielana przez \u017car\u00f3wki.
Prospekt jest architektoniczny, w stylu neoklasycystycznym, z licznymi z\u0142oceniami, zwie\u0144czony czterema figurami muzykujacych anio\u0142\u00f3w.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dla ca\u0142ych organ\u00f3w przewidziano tylko jeden miech p\u0142ywakowy zasilany od nowo\u015bci dmuchaw\u0105 elektryczn\u0105. Znajdowa\u0142 si\u0119 on w zamkni\u0119tym pomieszczeniu przyleg\u0142ym do korytarza poza ch\u00f3rem muzycznym. Skrzynka regulacyjna przymocowana by\u0142a do kr\u00f3tszego boku miecha, a sznurek przechodzi\u0142 przez \u201eszubieniczk\u0119\u201d zamocowan\u0105 do obudowy miecha. Powietrze do wszystkich wiatrownic, maszynek i traktury rozdzielane by\u0142o drewnianym, szerokim kana\u0142em powietrznym, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 na kondygnacji, a od niego odchodzi\u0142y mniejsze kana\u0142y do urz\u0105dze\u0144 docelowych. Do maszynek pneumatycznych i fragment\u00f3w wiatrownic powietrze doprowadza\u0142y o\u0142owiane kana\u0142y o okr\u0105g\u0142ym przekroju. Brak mo\u017cliwo\u015bci kalikowania unieruchamia organy w przypadku braku pr\u0105du.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Organy mia\u0142y pi\u0119\u0107 wiatrownic, wszystkie s\u0105 sto\u017ckowe. Ka\u017cdy Manua\u0142 ma w\u0142asn\u0105 wiatrownic\u0119, a sekcja Peda\u0142u obs\u0142ugiwana jest dwiema wiatrownicami ze wzgl\u0119du na podzia\u0142 C-Cis. Wiatrownice Manua\u0142\u00f3w usytuowane by\u0142y na kondygnacji r\u00f3wnolegle do prospektu, peda\u0142owe za\u015b sta\u0142y prostopadle nieznacznie pod poziomem pod\u0142ogi ch\u00f3ru. Uk\u0142ad piszcza\u0142ek Manua\u0142\u00f3w by\u0142 chromatyczny, w ka\u017cdym przypadku ma kierunek do\u015brodkowy wzgl\u0119dem \u015brodka prospektu. Zasilanie ka\u017cdej z sekcji odbywa\u0142o si\u0119 jednostronnie od spodu od strony najwi\u0119kszych piszcza\u0142ek. Wiatrownice Manua\u0142owe mia\u0142y 70 ton\u00f3w, przez co po\u0142\u0105czenia superoktawowe realizowane by\u0142y w ca\u0142ym zakresie. Wszystkie piszcza\u0142ki prospektowe graj\u0105ce. To rozwi\u0105zanie zwi\u0119kszy\u0142o ilo\u015b\u0107 miejsca na wiatrownicach i umo\u017cliwi\u0142o zbudowanie wi\u0119kszych kloc\u00f3w np. dla du\u017cych piszcza\u0142ek drewnianych, kt\u00f3re w ca\u0142o\u015bci mieszcz\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie wiatrownic. Wnikliwe ogl\u0119dziny wiatrownicy Manua\u0142u I prowadz\u0105 do nast\u0119puj\u0105cego wniosku: Mixtura mia\u0142a w\u0142asn\u0105 wiatrownic\u0119 i dwustopniowy relais steruj\u0105cy, kt\u00f3ry pod\u0142\u0105czony by\u0142 o\u0142owianymu rurkami do listew z mieszkami pod wiatrownic\u0105. To rozwi\u0105zanie mog\u0142o by\u0107 skutkiem dodania tego g\u0142osu ju\u017c na etapie pierwszego monta\u017cu organ\u00f3w i odby\u0142o si\u0119 w bardzo pracoch\u0142onny i nieekonomiczny spos\u00f3b. Wszak wystarczy\u0142o dobudowa\u0107 jedn\u0105 kancel\u0119 ze sto\u017ckami i przed\u0142u\u017cy\u0107 ju\u017c istniej\u0105ce listwy tak, by obs\u0142u\u017cy\u0142y jeszcze po jednym mieszku na ka\u017cdy ton. Zauwa\u017caln\u0105 wad\u0105 wiatrownic Braci Narolskich s\u0105 braki powietrza, spowodowane nieprzemy\u015blan\u0105 konstrukcj\u0105 i jednostronnym zasilaniem.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Organy w ca\u0142o\u015bci sterowane by\u0142y pneumatycznie, z zastosowaniem skomplikowanych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re powodowa\u0142y niezliczone awarie uniemo\u017cliwiaj\u0105ce bezproblemowe korzystanie z instrumentu. Pierwszy etap traktury znajdowa\u0142 si\u0119 w kontuarze i by\u0142 systemem opr\u00f3\u017cniaj\u0105cym. R\u00f3\u017cnica ci\u015bnienia w zamkni\u0119tym systemie, spowodowana naci\u015bni\u0119ciem klawisza, a w konsekwencji opr\u00f3\u017cnienie wype\u0142nionego powietrzem ma\u0142ego, walcowatego mieszka z\u0142o\u017conego z dw\u00f3ch kr\u0105\u017ck\u00f3w szczelnie zespolonych ze sob\u0105 sk\u00f3rk\u0105, otwiera\u0142a drog\u0119 dla powietrza t\u0142ocz\u0105cego do dalszej \u015bcie\u017cki traktury. Powietrze o\u0142owianymi konduktami dociera\u0142o do dwustopniowych relais\u00f3w, by unosi\u0107 mieszki znajduj\u0105ce si\u0119 pod sto\u017ckami. D\u0142ugo\u015b\u0107 kondukt\u00f3w i mnogo\u015b\u0107 zespo\u0142\u00f3w po\u015brednich powodowa\u0142y du\u017ce op\u00f3\u017anienie w dzia\u0142aniu traktury. Tony znajduj\u0105ce si\u0119 bli\u017cej kontuaru odzywa\u0142y si\u0119 szybciej ni\u017c te bardziej oddalone. Wspomniana wcze\u015bniej dobudowana wiatrownica Mikstury ju\u017c teoretycznie zwiastuje ospa\u0142e dzia\u0142anie spowodowane najd\u0142u\u017csz\u0105 drog\u0105 traktury. Na etapie t\u0142ocz\u0105cym przechodzi przez dwa relaisy dwustopniowe, przez co do odezwania si\u0119 jednego tonu musz\u0105 zadzia\u0142a\u0107 a\u017c cztery mieszki. Podczas obserwacji dzia\u0142ania traktury wida\u0107, jak powolnie i w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b dzia\u0142a ten system, a jaki\u015b d\u017awi\u0119k Mikstury odezwa\u0107 si\u0119 mo\u017ce tu\u017c po zwolnieniu nacisku na klawisz, b\u0105d\u017a wcale. Maszynki pneumatyczne obs\u0142uguj\u0105ce piszcza\u0142ki prospektowe dzia\u0142a\u0142y w podobny spos\u00f3b. Sto\u017cek danej piszcza\u0142ki, otwarty za po\u015brednictwem traktury z podw\u00f3jnym relaisem nie powoduje bezpo\u015brednio zad\u0119cia odpowiedniej piszcza\u0142ki, a jest jedynie zaworem steruj\u0105cym do ma\u0142ej wiatrownicy, tzw. maszynki, kt\u00f3ra wyposa\u017cona w podw\u00f3jne zawory otwiera dost\u0119p powietrza do piszcza\u0142ki. Powietrze zasilaj\u0105ce maszynki w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci prospektu doprowadzone by\u0142o szerszymi, o\u0142owianymi konduktami, kt\u00f3re wychodz\u0105 z relais\u00f3w Manua\u0142\u00f3w I i III [sic!]. Zasilanie p\u00f3l piszcza\u0142kowych Peda\u0142u pochodzi\u0142o z osobnych drewnianych kana\u0142\u00f3w. Na \u015bcie\u017cce traktury ka\u017cdej piszcza\u0142ki umieszczonej w prospekcie r\u00f3wnie\u017c znajduj\u0105 si\u0119 cztery mieszki. Przy okazji tego wyliczenia \u0142atwo wyobrazi\u0107 sobie konsekwencj\u0119 uszkodzenia cho\u0107by jednego mieszka. Powietrze w maszynkach prospektowych jest stale, niezale\u017cnie od w\u0142\u0105czonych g\u0142os\u00f3w, zatem usterka (zaci\u0119cie si\u0119 zaworu) powoduje ci\u0105g\u0142e granie piszcza\u0142ki i konieczna by\u0142a interwencja przy maszynce. Traktura rejestrowa t\u0142ocz\u0105ca jest typowym rozwi\u0105zaniem, cho\u0107 w kontuarze dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce na zasadzie opr\u00f3\u017cniaj\u0105cej. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dla Peda\u0142u podzielonego stronami traktura rejestr\u00f3w zn\u00f3w si\u0119 komplikuje, gdy\u017c jeden w\u0142\u0105cznik obs\u0142uguje dwa zawory rejestrowe. Nieszczelne albo podeptane kondukty od rozga\u0142\u0119zienia traktury powodowa\u0142y, \u017ce czasem gra\u0142a tylko po\u0142owa piszcza\u0142ek, a reszta uruchamia si\u0119 po chwili lub wcale (szczeg\u00f3lnie g\u0142os Puzon 16\u2019). Traktura po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzysekcyjnych wykorzystywa\u0142a zestaw membranek, kt\u00f3re doci\u015bni\u0119te zag\u0119szczonym powietrzem uniemo\u017cliwia\u0142y przedostawanie si\u0119 pod klawisz powietrza, kt\u00f3re nale\u017cy wypu\u015bci\u0107 podnosz\u0105c klawisz, aby uruchomi\u0107 zaw\u00f3r sekcji, z kt\u00f3rej nast\u0119puje po\u0142\u0105czenie.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kontuar by\u0142 wolno stoj\u0105cy, organista zwr\u00f3cony jest lew\u0105 stron\u0105 do o\u0142tarza. Na ch\u00f3rze kontuar ulokowany by\u0142 po prawej stronie (patrz\u0105c z do\u0142u ko\u015bcio\u0142a). St\u00f3\u0142 gry mia\u0142 imponuj\u0105ce rozmiary, gdy\u017c kry\u0142 w sobie skomplikowany system upustowy i trzy manua\u0142y, ka\u017cdy o zakresie C-a3 i peda\u0142 z zakresem C-f1. Zamykany by\u0142 solidn\u0105 rolet\u0105. Nad klawiaturami w p\u00f3\u0142okr\u0119gu rozmieszczone by\u0142y w\u0142\u0105czniki g\u0142os\u00f3w w postaci poziomych klapek, opisane okr\u0105g\u0142ymi tabliczkami zakrytymi szybkami z tworzywa. Nad ka\u017cdym w\u0142\u0105cznikiem znajdowa\u0142y si\u0119 przyciski dw\u00f3ch wolnych kombinacji. Wy\u0142\u0105czniki g\u0142os\u00f3w rozmieszczone by\u0142y grupami wg sekcji (jeden g\u0142os III Manua\u0142u by\u0142 w grupie g\u0142os\u00f3w II Manua\u0142u) od strony lewej: Manua\u0142 I, Manua\u0142 II, Manua\u0142 III, Peda\u0142, Po\u0142\u0105czenia. Kolejno\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w w obr\u0119bie grup by\u0142a nielogiczna i wynika\u0142a nie tylko z przeprowadzonych zmian, lecz musia\u0142a by\u0107 taka od czasu powstania instrumentu. Wy\u0142\u0105cznik dobudowanego g\u0142osu Puzon 16\u2019 znajdowa\u0142 si\u0119 pod klawiaturami. Centralnie pomi\u0119dzy w\u0142\u0105cznikami zamocowany by\u0142 wska\u017anik zegarowy pokazuj\u0105cy aktualny stan po\u0142o\u017cenia peda\u0142u crescendowego, wyskalowany jest jak tarcza zegarka, wi\u0119c jego wskazania nie by\u0142y adekwatne do liczby w\u0142\u0105czonych g\u0142os\u00f3w. Niewyja\u015bniona jest obecno\u015b\u0107 owalnego otworu pod opisanym zegarem, by\u0107 mo\u017ce znajdowa\u0142a si\u0119 tam niegdy\u015b \u017car\u00f3wka, o kt\u00f3rej jest wzmianka w historii tego instrumentu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zdobiony pulpit zawiera\u0142 inicja\u0142y budowniczych: BN. Pod manua\u0142ami znajdowa\u0142y si\u0119 w\u0142\u0105czniki rejestr\u00f3w zbiorowych, wolnych kombinacji i cz\u0119\u015bci urz\u0105dze\u0144 dodatkowych oraz g\u0142osu j\u0119zykowego. Klawiatura no\u017cna mia\u0142a uk\u0142ad promienisty, p\u0142aski i by\u0142a niezbyt wygodna do gry. Nad ni\u0105 umieszczone by\u0142y trzy peda\u0142y, z tego prawy i \u015brodkowy nie dzia\u0142a\u0142, gdy\u017c usuni\u0119to z instrumentu szafy ekspresyjne Manua\u0142u II i III z powodu nadmiernej awaryjno\u015bci systemu, za\u015b lewy obs\u0142uguje crescendo, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c nie dzia\u0142a z powodu zaniedbania. Na poziomie peda\u0142\u00f3w po lewej stronie pozosta\u0142y cztery otwory po d\u017awigniach no\u017cnych. Dost\u0119p do kontuaru od strony przedniej zapewnia\u0142 dekiel, a z ty\u0142u znajduj\u0105 si\u0119 dwuskrzyd\u0142owe drzwi bez zawias\u00f3w wpuszczone w wyci\u0119cia w ramie kontuaru. Z przodu kontuaru pod klawiaturami rzuca\u0142o si\u0119 w oczy urz\u0105dzenie crescendo skonstruowane w oparciu o drewnian\u0105 listw\u0119 poruszaj\u0105c\u0105 si\u0119 w wyklejonych filcem prowadnicach. Sukcesywne pochylanie peda\u0142u obraca\u0142o wa\u0142ek, kt\u00f3ry poci\u0105ga\u0142 za sznurki przewini\u0119te przez kr\u0105\u017cki, a te unosi\u0142y listw\u0119 (z obu stron), kt\u00f3ra uruchamia\u0142a kolejne g\u0142osy. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wn\u0119trze od tylnej strony kontuaru wype\u0142nia\u0142a ogromna liczba rurek, maszynek pneumatycznych i poprzecznych listew kryj\u0105cych membranki po\u0142\u0105czeniowe. Powy\u017cej znajdowa\u0142y si\u0119 ko\u0144ce klawiszy, do kt\u00f3rych zamocowane by\u0142y druty poci\u0105gaj\u0105ce za klapki opr\u00f3\u017cniaj\u0105ce. Najwa\u017cniejszym punktem zapewniaj\u0105cym szczelno\u015b\u0107 traktury wewn\u0105trz kontuaru by\u0142y wymienione klapki. Musia\u0142y szczelnie zakrywa\u0107 otwory, aby nie dochodzi\u0142o do niekontrolowanych ubytk\u00f3w powietrza. Nieszczelno\u015b\u0107 spowodowa\u0142aby sta\u0142e granie jednego tonu. Kluczem do poprawno\u015bci dzia\u0142ania klapek by\u0142a odpowiednia sk\u00f3ra, a wtedy, aby nie zdarza\u0142y si\u0119 ubytki powietrza zamontowane by\u0142y nowe spr\u0119\u017cyny do klawiszy, kt\u00f3re powodowa\u0142y tak du\u017cy op\u00f3r, \u017ce z wielkim trudem mo\u017cna by\u0142o cokolwiek na tych organach zagra\u0107.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Organy mia\u0142y 33 g\u0142osy, trzy Manua\u0142y i Peda\u0142. W Manuale III g\u0142os Vox coelestis dzia\u0142a\u0142 w po\u0142\u0105czeniu z g\u0142osem Eolina, natomiast g\u0142os Tercjan powstawa\u0142 z jednoczesnego uruchomienia g\u0142os\u00f3w Pikolo i Tercja, tak wi\u0119c by\u0142y 32 realne zestawy piszcza\u0142ek. Po\u0142\u0105czenia superoktawowe by\u0142y kompletne.\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szafa organ\u00f3w jest jednocz\u0119\u015bciowa, dwukondygnacyjna, o wyra\u017anych podzia\u0142ach. Ma nast\u0119puj\u0105ce wymiary: g\u0142. 370 cm, szer. 1200 cm, wys. 790 cm. Zajmuje ca\u0142\u0105 szeroko\u015b\u0107 i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ch\u00f3ru muzycznego. Za\u0142o\u017cenie konstrukcyjne by\u0142o zapewne takie, \u017ce na ch\u00f3rze musi by\u0107 miejsce dla zespo\u0142\u00f3w muzycznych, dlatego na kondygnacji umieszczone zosta\u0142y sekcje Manua\u0142\u00f3w, a pod poziomem pod\u0142ogi Peda\u0142 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kolegiata.przemyska.pl\/muzyka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}